দীপাৱলীৰ ‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ ‘গ্ৰীণৱাছিং’ৰ বাহিৰে আন একো নহয়!

দাবী

সেউজীয়া ফটকা বা ‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ নিৰাপদ আৰু পৰিৱেশ অনুকূল । মানুহৰ বাবে বা পৰিৱেশৰ বাবে ইহঁত ক্ষতিকাৰক নহয় ।

তথ্য

গ্ৰীণৱাছিং। গতানুগতিক ফটকাৰ সৈতে তুলনা কৰিলে ‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ৰ ফলত বায়ু আৰু শব্দ প্ৰদূষণ কিছু পৰিমাণেহে হ্ৰাস পায় আৰু তথাপিও ই মানুহৰ আৰু পৰিৱেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক ।

কি দাবী কৰা হৈছে

পৰম্পৰাগত ফটকা জ্বলোৱাৰ ফলত দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বৃদ্ধি পোৱা প্ৰদূষণৰ মাত্ৰা পৰীক্ষা কৰিবলৈ গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ ইক’-ফ্ৰেণ্ডলী আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থ নিৰ্গত নকৰে ফলত পৰিৱেশৰ লগতে মানুহৰ বাবেও ক্ষতিকাৰক নহয় ।

আমি কি তথ্য পালোঁ

শেহতীয়াকৈ ভাৰতত দীপাৱলীৰ সময়ত বিশেষকৈ উত্তৰ ভাৰতৰ দিল্লীৰ দৰে চহৰসমূহত ‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ এক চৰ্চিত বিষয় হৈ পৰিছে য’ত বছৰৰ এই সময়ছোৱাত বায়ু প্ৰদূষণে ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে । খেতি পথাৰত নৰা জ্বলোৱাৰ ফলত হোৱা বায়ু প্ৰদূষণৰ সৈতে ফটকা জ্বলোৱাৰ ফলত নিৰ্গত হোৱা বিষাক্ত কণাবোৰে ইতিমধ্যে অটোম’বাইল আৰু উদ্যোগৰ ফলত হোৱা ভয়াৱহ প্ৰদূষণৰ সন্মুখীন হৈ থকা অঞ্চলটোৰ বাবে পৰিস্থিতি আৰু বেয়া কৰি তোলে। ইয়াৰ লগত প্ৰদূষকবোৰ বিয়পি পৰা আৰু পাতল হোৱাত বাধা দিয়া প্ৰতিকূল বতৰৰ পৰিস্থিতি আছেই ।

গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰৰ ধাৰণাটো এই দাবীৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যে ই বৃদ্ধি পোৱা প্ৰদূষণৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰিব আৰু ই গতানুগতিক ফটকাৰৰ তুলনাত অধিক নিৰাপদ আৰু সেউজীয়া বিকল্প। ১২০ ডিবিতকৈ কম শব্দৰ মাত্ৰাত পিএম১০ আৰু পিএম২.৫ ৩০–৩৫% আৰু চালফাৰ আৰু নাইট্ৰজেন অক্সাইড ৩৫–৪০% হ্ৰাস কৰি শব্দ আৰু বায়ু প্ৰদূষণ কম কৰিবলৈ সেউজীয়া ক্ৰেকাৰ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ‘দীপাৱলী উদযাপনৰ এক পৰিৱেশ-অনুকূল পদ্ধতি’ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু, গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ সঁচাকৈয়ে নিৰাপদ আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল নেকি? নে ভাৰতীয় ক্ৰেকাৰ উদ্যোগৰ এয়া এক প্ৰকাৰৰ ‘গ্ৰীণৱাশ্বিং’?

(আপুনি ভাবিছে নেকি যে ‘গ্ৰীণৱাছিং’ আচলতে কি? আপুনি গ্ৰীণৱাছিংৰ বিষয়ে বিতংভাৱে জানিব বিচাৰেনে? ইয়াত চিএফচি ইণ্ডিয়াৰ এক ব্যাখ্যা দিয়া হৈছে।)

প্ৰদূষণ কিছু পৰিমাণেহে হ্ৰাস কৰে

‘CSIR-NEERI অনুসৰি, গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰে প্ৰচলিত ক্ৰেকাৰৰ তুলনাত কণা পদাৰ্থ (PM 2.5) নিৰ্গমন ৩০% হ্ৰাস কৰে। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, পি এম ২.৫ স্তৰ কিছু হ্ৰাসৰ বাবেই ইয়াক সামগ্ৰীক ভাবে ‘সেউজীয়া’ বুলি সংজ্ঞায়িত কৰাৰ এই পদ্ধতিয়ে গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰৰ পৰা নিৰ্গমনৰ বহুমুখী প্ৰভাৱ বিবেচনা কৰাত ব্যৰ্থ হয়। তদুপৰি, প্ৰদূষণ ৩০-৩৫% হ্ৰাস কৰাটো কোনো সামগ্ৰীক ‘সেউজীয়া’ বা ‘পৰিৱেশ-অনুকূল’ বুলি ঘোষণা কৰাৰ মাপকাঠী হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি।

বিশেষজ্ঞসকলে স্পষ্ট কৰি দিছে যে গতানুগতিক ক্ৰেকাৰৰ দৰেই গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰতো মূলতঃ বিভিন্ন ৰাসায়নিক বিষাক্ত যৌগ থাকে যদিও কম পৰিমাণে থাকে। দা হিন্দুয়ে চি এছ টি ই পিৰ বায়ু প্ৰদূষণ ডমেইনৰ নেতৃত্ব দিয়া গৱেষক বিজ্ঞানী প্ৰতিমা সিঙৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে সেউজীয়া ক্ৰেকাৰে কোনো উদ্দেশ্য সমাধান নকৰে কাৰণ ইও বায়ুত মিহি কণা নিৰ্গত কৰে।

“গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ নিয়মীয়া ফটকাৰ নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু নিৰাপদ বিকল্প নহয়, কিন্তু ই কেৱল কম নিৰ্গমন আৰু কম ক্ষতিকাৰক বিকল্পহে। গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ বিকল্প হয়, তথাপিও ই ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ যেনে মেগনেছিয়াম আৰু বেৰিয়ামৰ পৰিৱৰ্তে পটাছিয়াম নাইট্ৰেট আৰু এলুমিনিয়াম, আৰু আৰ্ছেনিক আৰু অন্যান্য ক্ষতিকাৰক প্ৰদূষকৰ পৰিৱৰ্তে কাৰ্বন নিৰ্গমন কৰে,” দা হিন্দুৰ প্ৰতিবেদনে চিটিঅ’ আৰু সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক মধুসুধন আনন্দ ডাঙৰীয়াৰ উদ্ধৃতি দি আৰু কয় ।

গতানুগতিকতকৈ অধিক বিপজ্জনক হ’ব পাৰে

পোহৰলৈ আহিছে যে তথাকথিত ‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ আচলতে গতানুগতিক ফটকাতকৈ অধিক ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে। দিল্লী টেকন’লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটিৰ (DTU) এক অধ্যয়ন অনুসৰি সেউজীয়া ক্ৰেকাৰে অতি উচ্চ ঘনত্বৰ আল্ট্ৰা-ফাইন পাৰ্টিকেল (EFP) উৎপন্ন কৰে যিবোৰ PM2.5 আৰু PM10তকৈ বহু বেছি বিপজ্জনক। ২০১৯ চনৰ দীপাৱলীৰ সময়ছোৱাত কৰা এই অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে গতানুগতিক ক্ৰেকাৰৰ তুলনাত সেউজীয়া ক্ৰেকাৰৰ পৰা বহু কম ব্যাসৰ মিহি কণাৰ নিৰ্গমন বহু বেছি আছিল।

শৈলেন্দ্ৰ কুমাৰ যাদৱ, ডি টি ইউৰ পৰা ৰাজীৱ কুমাৰ মিশ্ৰ আৰু আই আই টি-ৰূৰকীৰ ভোলা ৰাম গুৰ্জাৰে কৰা গৱেষণা বিজ্ঞান আলোচনী এলচেভিয়াৰত প্ৰকাশ পাইছে। আল্ট্ৰা-ফাইন কণাবোৰ হাওঁফাওঁত জমা হোৱাৰ বাবে অধিক বিপজ্জনক হয় কাৰণ ইহঁতৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে তেজৰ সোঁতত শোষিত হোৱাৰ ক্ষমতা থাকে।

শব্দ প্ৰদূষণৰ কোনো বিশেষ হ্ৰাস হোৱা নাই

শব্দ প্ৰদূষণ (নিয়ন্ত্ৰণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) নিয়ম, ২০০০ অনুসৰি আৱাসিক অঞ্চলত নিশাৰ সময়ত নিৰাপদ শব্দৰ সীমা ৪৫ ডিবি। নিয়মীয়া ক্ৰেকাৰে প্ৰায় ১৬০ ডিবি শব্দ নিৰ্গত কৰে, আনহাতে গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰৰ শব্দৰ মাত্ৰা ১১০-১২৫ ডিবি। এই মাত্ৰাসমূহ অনুমোদিত শব্দ সীমাৰ দুগুণতকৈ বহু বেছি আৰু প্ৰকৃততে শব্দ প্ৰদূষণ হ্ৰাস কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ই লেশত লবলগীয়াকৈ কম নহয়। চেণ্টাৰ ফৰ ডিজিজ কণ্ট্ৰ’ল এণ্ড প্ৰিভেনচন (চিডিচি)ৰ মতে, ৭০ ডিবিতকৈ অধিক শব্দৰ সংস্পৰ্শলৈ দীৰ্ঘদিন ধৰি থাকিলে শ্ৰৱণ ক্ষমতাত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে আৰু ১২০ ডিবিতকৈ অধিক উচ্চ শব্দই কাণৰ তাৎক্ষণিক ক্ষতি কৰিব পাৰে।

নকল

‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ হিচাপে দাবী কৰি গতানুগতিক ক্ৰেকাৰ বিক্ৰী কৰাটো আন এক সমস্যা। দেশৰ বহু প্ৰান্তত গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সজাগতা আৰু প্ৰামাণিক প্ৰথাৰ অভাৱ। মুম্বাইস্থিত এটা বেচৰকাৰী সংস্থা আৱাজ ফাউণ্ডেচনে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (NEERI)লৈ পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল, ‘সেউজীয়া ক্ৰেকাৰ’ৰ আৱৰণত বিক্ৰী কৰা ভুৱা ফটকা বিক্ৰীৰ দিশত তেওঁলোকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল। শেহতীয়াকৈ হিন্দুস্তান টাইমছৰ এটা ৰিয়েলিটি চেকত দেখা গৈছে যে লক্ষ্ণৌত গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰৰ নামত গতানুগতিক ক্ৰেকাৰ বিক্ৰী কৰা হৈছে।

ওপৰৰ পৰিস্থিতিত আমি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হওঁ যে তথাকথিত ‘গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰ’ক ‘গ্ৰীণ’ আৰু ‘পৰিৱেশ-অনুকূল’ বুলি প্ৰক্ষেপ কৰিলে এই কথাটোক অৱজ্ঞা কৰা হয় যে গ্ৰীণ ক্ৰেকাৰে গতানুগতিক ফটকাতকৈ কম ক্ষতিকাৰক হ’লেও ই মানুহৰ বাবে আৰু পৰিৱেশৰ বাবে নিৰাপদ নহয়। ই ‘গ্ৰীণৱাশ্বিং’ৰ দিশটোলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে।

(আয়ুষি শৰ্মাৰ ইনপুটসহ)